Maatschappelijk doel omzetten in dagelijkse praktijk

·

Je hebt een missie opgeschreven. Mooi. Maar wat doe je er maandag mee? Die vraag stelt de meeste sociale ondernemers voor een groter probleem dan ze verwachten.

Van mooie woorden naar meetbare werkprocessen

Een maatschappelijk doel blijft een intentie zolang het niet in je dagelijkse werkprocessen zit. Dat klinkt logisch, maar de praktijk is weerbarstig. Veel bedrijven in de zakelijke dienstverlening schrijven in hun jaarverslag dat ze “bijdragen aan een inclusieve arbeidsmarkt” of “impact maken voor kwetsbare groepen”. Wat ze zelden vermelden, is hoeveel uur begeleiding dat per medewerker heeft gekost, wat het heeft opgeleverd en of het volgend jaar herhaalbaar is.

Operationaliseren betekent dat je je doel omzet in concrete handelingen met een meetbare uitkomst. Neem loonkostensubsidie als voorbeeld. Als je die aanvraagt voor medewerkers met een afstand tot de arbeidsmarkt, heb je al een werkproces nodig: wie beoordeelt de loonwaarde, wie houdt contact met het UWV, wie bewaakt de termijnen? Dat zijn geen vanzelfsprekende stappen. Als je ze niet vastlegt, verdwijnen ze in de waan van de dag.

Bij mij werkt het zo: elke medewerker waarvoor we subsidie ontvangen, heeft een eigen begeleidingsdossier. Daarin staat welke afspraken zijn gemaakt, welke aanpassingen in het werk zijn gedaan en hoe de voortgang wordt bijgehouden. Niet omdat een subsidieverstrekker dat eist, maar omdat je anders niet weet of je doel ook echt werkt. Een dossier is geen bureaucratie. Het is bewijs.

Verantwoording afleggen zonder in rapportagecircussen te verdwalen

Verantwoording is het deel waar veel sociale ondernemers op vastlopen. Ze willen transparant zijn, maar weten niet wat ze moeten meten. Of ze meten van alles, maar weten niet wat ze ermee moeten doen. Het gevolg is een jaarverslag vol grafieken die niemand leest en een directeur die zelf niet meer weet wat de cijfers betekenen.

Mijn uitgangspunt: meet alleen wat je ook kunt beïnvloeden. Als je doel is dat medewerkers met een arbeidsbeperking doorstromen naar regulier werk, dan meet je dat. Niet het aantal trainingen dat je hebt aangeboden, maar het aantal mensen dat daadwerkelijk is doorgestroomd. Dat verschil lijkt klein, maar het is de kern van impactmeting. Je meet output of je meet outcome. Output is wat je doet. Outcome is wat het oplevert.

Voor de zakelijke dienstverlening geldt dat extra sterk. Stel dat je IT-diensten levert en daarvoor mensen inzet die anders niet aan de slag zouden komen. Dan is de vraag niet hoeveel tickets ze hebben verwerkt, maar of ze over twee jaar nog steeds werken, liefst met meer verantwoordelijkheid. Wanneer een Cisco partner zijn team uitbreidt met mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt, ontstaat dezelfde vraag: hoe leg je vast dat de begeleiding werkt, niet alleen dat er begeleiding is geweest?

Verantwoording werkt het beste als je het koppelt aan je eigen boekhouding. Wat kost een begeleidingsuur? Wat levert een medewerker op als hij volledig inzetbaar is? Wat is het verschil met een jaar geleden? Die vragen zijn niet romantisch, maar ze maken je verhaal geloofwaardig.

Social return bij aanbestedingen: van verplichting naar strategie

Social return duikt steeds vaker op in aanbestedingsdocumenten van gemeenten en rijksoverheid. Het standaardbedrag is vijf procent van de opdrachtwaarde, te besteden aan mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt. Voor veel bedrijven is dat een verplicht hokje. Ze huren een detacheringsbureau in, leveren een bewijs van deelname en gaan verder met hun normale werk.

Dat is een gemiste kans. Social return kan ook een strategisch onderdeel zijn van hoe je je bedrijf organiseert. Als je toch mensen inzet die extra begeleiding nodig hebben, kun je dat net zo goed structureel doen. Dan bouw je expertise op in begeleiding, je leert wat werkt en je kunt dat vervolgens aantonen in een volgende aanbesteding. Opdrachtgevers zien het verschil tussen een bedrijf dat social return serieus neemt en een bedrijf dat het afvinkt.

Concreet betekent dit: beschrijf in je offerte niet alleen hoeveel procent je invult, maar ook hoe. Welke functies, welke begeleiding, welke meetmomenten, welke uitkomsten verwacht je na zes maanden? Dat is werk vooraf, maar het levert je een sterkere positie op bij de gunning. En als je het daarna ook waarmaakt, heb je iets om op te bouwen.

Wat ik in de praktijk zie, is dat bedrijven die social return serieus nemen ook beter worden in het begeleiden van mensen. Niet omdat ze dat per se wilden, maar omdat ze er structureel mee bezig zijn. Ze bouwen werkprocessen, ze leren van fouten en ze passen hun aanpak aan. Dat is precies wat operationaliseren inhoudt: je doel wordt onderdeel van hoe je werkt, niet van wat je schrijft.

Wat je concreet kunt regelen

Hieronder een overzicht van de stappen die het verschil maken tussen een intentie en een werkend systeem:

  • Stel een begeleidingsdossier in voor elke medewerker waarvoor je subsidie of social return inzet. Noteer afspraken, aanpassingen en voortgang.
  • Kies twee of drie meetbare uitkomsten die direct gekoppeld zijn aan je maatschappelijk doel. Niet tien indicatoren, maar twee die ertoe doen.
  • Koppel je verantwoording aan je boekhouding. Wat kost begeleiding per uur? Wat levert een volledig inzetbare medewerker op? Die getallen maken je verhaal concreet.
  • Gebruik social return als leermoment, niet als verplichting. Evalueer na elk project wat werkte en wat niet.
  • Beschrijf je werkproces in offertes. Niet alleen het percentage, maar de aanpak, de begeleiding en de verwachte uitkomsten.
  • Betrek je team bij de verantwoording. Als alleen de directeur weet wat de doelen zijn, werkt het systeem niet.

Veelgestelde vragen over maatschappelijk doel operationaliseren

Wat is het verschil tussen output en outcome bij impactmeting?

Output is wat je doet: het aantal trainingen, het aantal begeleidingsuren, het aantal ingevulde social return procenten. Outcome is wat het oplevert: iemand die doorstroomt naar een vaste baan, een medewerker die na een jaar meer taken zelfstandig uitvoert. Voor een geloofwaardige verantwoording heb je outcome nodig, niet alleen output. Dat vraagt om een langere meetperiode en meer discipline in je registratie, maar het maakt je verhaal ook een stuk sterker.

Hoe vermijd ik dat social return een papieren exercitie wordt?

Door het te koppelen aan je eigen werkprocessen in plaats van het uit te besteden. Als je een detacheringsbureau inhuurt om aan de verplichting te voldoen, leer je er zelf niets van. Als je de mensen zelf begeleidt, bouw je kennis op. Die kennis kun je gebruiken in volgende aanbestedingen en in je dagelijkse bedrijfsvoering. Social return werkt pas als het onderdeel is van hoe je werkt, niet van wat je rapporteert.

Hoe leg ik mijn maatschappelijk doel vast zonder te verdrinken in bureaucratie?

Begin klein. Kies één werkproces dat direct verband houdt met je doel. Leg dat vast in een eenvoudig format: wat doe je, wie is verantwoordelijk, wat meet je, wanneer evalueer je. Voeg pas iets toe als je merkt dat het ontbreekt. Veel sociale ondernemers beginnen met tien formulieren en stoppen ermee na drie maanden. Eén formulier dat je consequent bijhoudt, is meer waard dan een systeem dat niemand gebruikt.

Meer om te lezen